3 دربارهء دين و فلسفه 1 . اسباب صيانت حقوق 2 . فضائل دين اسلام 3 . فوائد فلسفه اسباب صيانت حقوق هر فردى از افراد انسان را به‌حسب سرشت و خلقت ، شهوتها و خواهشهائى است كه به‌ازاء آنها مشتهياتى و ملائماتى گذاشته شده است و آن شهوات ، به ذاتها چنان اقتضاء مىكنند كه انسان حركت نموده و سعى كرده آن مشتهيات را استحصال نمايد و بدانها معالجه خواهشهاى خويش كند ، سورت نفس را بشكند ، چه تحصيلها به‌نهج حق بوده باشد و يا به نهج باطل و چه به‌دست آوردن آنها موجب فتنه و سفك دماء و غصب حقوق شود و يا آنكه بدون اين مفاسد ، او را دستياب گردد . و اين مقتضيات قويّه و بواعث فعاله را از تأثيرات غيرمعتدله بازداشتن و انسان صاحب آن شهوات مؤثره را ، به‌حق خود راضىكردن و از تعديات و اجحافات منع نمودن ، به‌يكى از چهار چيز ميسور مىشود : يا آنكه هر صاحب حقى شمشيرى در دست گرفته و سپرى بر دوش انداخته و يك پا در پيش و يك پا در عقب نهاده و شب و روز در صيانت حق خود بكوشد . و يا شرافت نفس ، چنانچه ارباب اهواء ادعا مىكنند و يا حكومت و يا اعتقاد بر اينكه عالم را صانعى است دانا و عمل خير و شر را پس از اين حيات جزائى است معين ، يعنى : دين . اما وجه اول موجب آن مىشود كه از براى صيانت حقوق و دفع تعديات سيل‌هاى خون جارى گردد ، تلال و اوديه ، به دماء افراد انسانى مخضب شود و هر قوى ، ضعيفى را طحن و سحق نمايد تا اينكه آخرالامر اين نوع منقرض شده ، اسم او از لوح وجود محو گردد . و اما وجه ثانى ، پس بايد دانست كه شرافت نفس ، آن صفتى است كه صاحب آن